DISCLAIMER
या कथेतील सर्व पात्रे आणि घटना वास्तविक असून, लेखकाच्या वैयक्तिक आयुष्यातील काही प्रसंगांचे प्रतिबिंब या लेखात उमटलेले असू शकते. काही प्रसंगांना भावनिक स्पर्श देण्यासाठी काल्पनिक रंग देऊन रेखाटण्यात आले आहे. याव्यतिरिक्त, यातील कोणत्याही घटनेचे किंवा पात्राचे एखाद्या त्रयस्थ व्यक्तीशी अथवा घटनेशी साम्य आढळल्यास, तो निव्वळ योगायोग समजावा.
दुपारचं जेवण आटोपून मी निवांतपणे व्हऱ्हांड्यात बसलो होतो. हाताने "A Doll's House" या नाटकाच्या पुस्तकाची पानं चाळणं सुरू होतं. दुपारची ती संथ, आळसावलेली वेळ आणि हवेत पसरलेला दिवाळीच्या सुट्ट्यांचा तो एक वेगळाच उत्साह... सगळं कसं अगदी प्रसन्न आणि शांत होतं. गावाकडच्या त्या अथांग शांततेत अशी संथ, सुखावणारी दुपार मिळणं म्हणजे एक पर्वणीच!
तेवढ्यात समोर अंगणात मुलांचा मोठा गलका ऐकू आला. मी पुस्तकातून नजर हटवून समोरचा कानोसा घेतला. माझा सात वर्षांचा पुतण्या आर्यन मोठ्या उत्साहात, अगदी एखाद्या कसलेल्या इंजिनिअरसारखा आपल्या दादांना आणि मित्रांना सूचना देत होता...
"अरे, तितू दादा... भैय्या... थांबा, घाई करू नका! आधी ती मोठी वीट खाली ठेवा आणि मग त्याच्यावर तो गोल दगड ठेवा. त्या विटेवर आपण मातीचा वाघ बसवू आणि वरच्या दगडावर तोफ घेऊन आपला मावळा उभा राहील, कळलं का तुम्हाला?"
मी पुस्तक बाजूला ठेवलं आणि व्हऱ्हांड्याच्या पायरीशी येऊन अंगणात पाहिलं. तिथे चार-पाच मुलांची टोळी गोळा झाली होती आणि ती दिवाळीचा पारंपरिक किल्ला बनवण्याचा केविलवाणा प्रयत्न करत होती. अंगणाच्या कोपऱ्यात आणि कंपाऊंडच्या कडेला पडलेले जुने दगड-विटा त्यांनी गोळा करून आणल्या होत्या. बांधकामाची मातीही जेमतेमच मिळाली होती. पण त्या चिमुकल्या, मऊ हातांना तो भव्य गड काही नीट उभारता येत नव्हता. एका बाजूने माती थापली की दुसऱ्या बाजूने वीट घसरायची. त्यांची ती निष्पाप धडपड आणि चेहऱ्यावरचे कष्टाचे भाव पाहून मला व्हऱ्हांड्यात निवांत बसवेना.
शेवटी काय, वय वर्ष ३५ झालं तरी माझ्या मनात दडलेलं ते बालपण अचानक जागं झालं. लॅपटॉपच्या स्क्रीनवर हार्वेस्टरची असेम्ब्ली करणारा "मेकॅनिकल इंजिनिअर" मी कुठेतरी विरून गेलो आणि गडाच्या पायाभरणीसाठी आसुसलेला एक बालमावळा जागा झाला. मी स्वतःच अंगणात उतरायचं ठरवलं.
मी व्हऱ्हांड्यातून खाली उतरताच मुलांच्या चेहऱ्यावर एक वेगळाच आनंद चमकला... "काका आले... आता आपला किल्ला मस्त होणार!" ...अर्णव ओरडला. मी काहीही विचार न करता जमिनीवर मांडी घालून बसलो आणि मुलांच्या त्या अवखळ वानरसेनेत सामील झालो... "चला, कामाला लागा!" असं म्हणत मी बादलीत माती घेतली, त्यात पाणी कालवून मऊशार चिखल केला. त्या चिखलाचा स्पर्श हाताला होताच थेट बालपणातल्या दिवाळीची आठवण झाली. त्या चिखलात मी ते गोणपाट पूर्णपणे भिजवून ठेवलं. मग ती तुटकी कुंडी उलटी ठेवून, बाजूने विटा आणि दगडांची एक मजबूत, अभेद्य रचना केली. त्यावर तो मऊ चिखलाचा थर अगदी कौशल्याने थापायला सुरुवात केली.
माझे हात कोपरापर्यंत चिखलात भरले होते, कपड्यांवर मातीचे शिंतोडे उडत होते; पण मन मात्र वयाचे सगळे बंध तोडून, पुन्हा एकदा त्या निरागस बालपणात आणि ओल्या मातीच्या सुखावह सुगंधात पूर्णपणे हरवून गेलं होतं. शेवटी बादली उपडी करून त्यावर चिखलाने माखलेला तो गोणपाटाचा तुकडा गुंडाळला आणि काय आश्चर्य! किल्ल्याचा तो दिमाखदार आणि नैसर्गिक दिसणारा बुरुज तयार झाला. मुलांनी आनंदाने टाळ्या वाजवल्या.
काम रंगात आलं होतं आणि वेळ कशी पळाली कळलंच नाही. साडेचार पाचची वेळ झाली असावी. चहाची वेळ झाली म्हणून आई बाहेर व्हऱ्हांड्यात आली. तिने माझ्याकडे पाहिलं, माझं ते मातीत माखलेलं रूप बघितलं आणि तिला तिचं हसू आवरता येईना. तिच्या डोळ्यांसमोर आज अनेक वर्षांनंतर तिचा तोच लहान मुलगा उभा होता, जो वयाचं भान विसरून पुन्हा एकदा मातीत चिखल कालवून आपलं बालपण जगत होता. कपड्यांवर, चेहऱ्यावर, अगदी कपाळावरही चिखलाचे डाग होते, पण माझ्या मनावर मात्र निखळ आनंदाचा एक निराळाच तजेला होता. माझ्या डोळ्यांत त्या क्षणी आर्यन आणि अर्णवसारखीच एक निरागस, बालसुलभ चमक होती. स्वतःच मूल होऊन मी त्या मुलांसोबत दंगा करत होतो. आईच्या चेहऱ्यावरचं ते वात्सल्यपूर्ण हसू पाहून मला माझे बालपणीचे दिवस आठवले, जेव्हा ती मला अशाच चिखलातून ओढत, ओरडत घरी न्यायची आणि न्हाऊ घालायची. आज ओरडणं नव्हतं, तर फक्त कौतुक होतं.
"आर्यन, अर्णव... चला दूध प्यायला," ...आई मातीत खेळणाऱ्या सगळ्या लहानग्यांना उद्देशून म्हणाली. "तितू, ऋषील, तुम्ही दूध पिणार की चहा देऊ? सतीश, ये चहा पिऊन जा, बाकीचं नंतर करा..."
आईचे शब्द कानावर पडताच अर्णवने बाजूच्याच नळावर जाऊन हात धुतले आणि "काका चला, बाकी नंतर करू" ...म्हणत तो माझ्याजवळ आला.
मी आईला म्हणालो, "आई, थोडी मोहरी दे आणि एखादी नारळाची करवंटी... गडावर मोहरी पेरून हिरवळ उगवायची आहे आणि पाण्यासाठी विहिरीची सोय करायची आहे. तेवढं काम आटोपून आलोच चहा घ्यायला!"
माझं हे उत्तर ऐकून आईने डोक्याला हात लावला, पण तिच्या चेहऱ्यावरचं हसू अधिकच खुललं. कितीतरी दिवसांनी आम्ही असं मनमोकळं आणि खळखळून हसत होतो. त्या हसण्यात केवळ विनोद नव्हता, तर रोजच्या धावपळीच्या, यांत्रिक आयुष्यात मिळालेल्या विसाव्याचा आणि आईच्या अथांग मायेचा एक हळवा, उबदार कोपरा होता.
आज वयाच्या पस्तीशीत, चिखलात हात भरलेले असताना मला एका मोठ्या सत्याची जाणीव झाली. आपण जसे जसे मोठे होतो, तसे तसे करिअर, पैसा, स्टेटस आणि जबाबदाऱ्यांच्या ओझ्याखाली दबून जातो. आणि या सगळ्या धावपळीत मात्र आपण नकळत आपल्यातलं ते 'मूल' कुठेतरी हरवून बसतो, त्याला कोंडून ठेवतो.
पण वयाच्या कोणत्याही टप्प्यावर, आईच्या मायेच्या सावलीत, पुतण्यासारख्या छोट्यांच्या निष्पाप कंपनीत किंवा आपल्या जोडीदाराच्या साथीने जेव्हा आपण हे क्षण दिलखुलासपणे जगतो, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने आपण जगत असतो. मग ते मुलांसोबत मातीत चिखल कालवून खेळणं असो, पावसात भिजणं असो, वा पन्नास वर्षांच्या संसारानंतरही आपलं आवडतं गाणं गुणगुणणं असो.
निर्भेळ आणि निखळ आनंदाचे हे छोटे-छोटे, साधे क्षण हेच तर माणसाच्या आयुष्याचं खरं भांडवल असतं. आनंदाला वयाची कोणतीही अट नसते आणि सुखाला कधीही निवृत्ती नसते. प्रश्न फक्त इतकाच असतो की, आपण मोठेपणाचा आव आणून कोपऱ्यात बसणार आहोत, की स्वतःला त्या आनंदाच्या प्रवाहात मनापासून झोकून द्यायला तयार आहोत?
...प्रश्न फक्त इतकाच असतो की, आपण मोठेपणाचा आव आणून कोपऱ्यात बसणार आहोत, की स्वतःला त्या आनंदाच्या प्रवाहात मनापासून झोकून द्यायला तयार आहोत?
शेवटी आनंद हा वयाच्या कॅलेंडरवर मोजायचा नसतोच मुळी, तो तर मनाच्या टवटवीतपणावर आणि नात्यांच्या उबेवर फुलत असतो. व्हऱ्हांड्यात चहाचा कप हातात धरून माझ्याकडे कौतुकाने पाहणाऱ्या आईच्या डोळ्यांत मला तेच उत्तर मिळालं होतं. कारकीर्द, जबाबदाऱ्या आणि जगाच्या नजरेत मी कितीही मोठा इंजिनिअर झालो तरी, आईच्या त्या मायेच्या कुशीत आणि गडावर पेरलेल्या मोहरीच्या हिरवळीतच माझं चिरतरुण बालपण सुरक्षित होतं. आज समजलं की, सुखाला कधीच निवृत्ती नसते आणि जोपर्यंत आपल्यातलं ते लहान मूल जिवंत आहे, तोपर्यंत आयुष्यातली प्रत्येक दुपार अशीच सुखावणारी पर्वणी ठरत राहील.
आपल्यातल्या त्या लहान मुलाचा हात पकडून, रोजच्या आयुष्यातल्या या निवांत क्षणांच्या चिखलात पाय सोडून जगणं, हाच तर खऱ्या आयुष्याचा 'औदुंबर' आहे!
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा